MACA

Maca is een knolgewas dat oorspronkelijk afkomstig is uit het Andesgebergte in Peru, waar het groeit op hoogtes tussen de 3.000 en 4.500 meter. Het wordt al eeuwenlang gebruikt als voedingsmiddel en wordt in toenemende mate aangeboden als supplement. Maca bevat een eigen groep bioactieve stoffen (macamides en macaenes genaamd) die uniek zijn voor deze plant en niet in andere voedingsmiddelen voorkomen.

Wat is maca?

Maca (Lepidium meyenii) is een knolgewas uit de kruisbloemenfamilie, dezelfde plantenfamilie als broccoli, kool en radijs. De gedroogde wortel bevat relatief veel koolhydraten, eiwit en vezels. Daarnaast bevat maca een reeks bioactieve stoffen:

• Macamides en macaenes: unieke verbindingen van vetzuren die specifiek in maca voorkomen en worden gezien als de belangrijkste werkzame stoffen.
• Glucosinolaten: zwavelhoudende stoffen die ook in andere kruisbloemigen voorkomen en invloed kunnen hebben op de schildklierfunctie.
• Alkaloïden, flavonoïden en sterolen: stoffen die in meerdere planten voorkomen en betrokken zijn bij uiteenlopende biologische processen.

De drie varianten van maca

Maca komt in drie hoofdvarianten voor, onderscheiden door de kleur van de buitenste schil: geel, rood en zwart. Alle varianten komen van dezelfde plant en bevatten vergelijkbare basisvoedingsstoffen, maar ze verschillen in traditionele toepassing en mogelijk ook in de verdeling van bioactieve stoffen.

Gele maca is veruit de meest voorkomende variant en maakt circa 60% van de totale oogst uit.

Rode maca heeft in Peru van oudsher een associatie met vrouwen en hormonale balans.

Zwarte maca is de zeldzaamste variant en beslaat slechts 10 tot 15% van de oogst. Of de verschillen tussen de varianten ook in wetenschappelijk onderzoek worden bevestigd, is nog beperkt onderzocht bij mensen.

Maca en voeding

Maca wordt zelden als een vers product gegeten buiten Peru. In supplementvorm is het verkrijgbaar als poeder, capsule of extract. Macapoeder heeft een aardse, licht nootachtige smaak en is eenvoudig toe te voegen aan smoothies, havermout of yoghurt.

De voedingswaarde van gedroogde maca per 100 gram:

Bij de keuze voor een supplement is het belangrijk te letten op of het een gestandaardiseerd extract betreft, dat wil zeggen een product waarbij de hoeveelheid macamides en macaenes is vastgesteld en gecontroleerd. Niet-gestandaardiseerde producten kunnen sterk variëren in werkzame stofgehalte.

Maca en herkomst

Traditioneel wordt maca uitsluitend verbouwd in de Peruaanse Andes. Tegenwoordig wordt maca ook op grote schaal geteeld in China, met name in de provincies Yunnan en Tibet. De locatie, de voedingsbodem en het klimaat zijn factoren die de kwaliteit en de actieve stoffen van het knolgewas sterk beïnvloeden. Maca uit de Peruaanse Andes en maca uit China zijn daardoor niet automatisch gelijkwaardig van samenstelling. Op supplementverpakkingen staat niet altijd duidelijk vermeld waar de maca vandaan komt.

Onderzoek naar maca

Maca is onderzocht op uiteenlopende gebieden, waaronder vruchtbaarheid, energie, hormonale balans en cognitieve functies. Preklinisch onderzoek wijst op neuroprotectieve, ontstekingsremmende en antioxidatieve eigenschappen, maar de vertaling naar de mens is in veel gevallen nog onvoldoende onderzocht. Klinische studies bij mensen zijn relatief klein van omvang en lopen sterk uiteen in dosering en duur, wat vergelijking bemoeilijkt.

Europese beoordeling van gezondheidsclaims

EFSA heeft geen specifieke gezondheidsclaim voor maca goedgekeurd. Maca valt in Europa onder de Novel Food-regelgeving, wat betekent dat producten die maca bevatten aan bepaalde veiligheidseisen moeten voldoen voordat ze op de markt mogen worden gebracht. Claims die op verpakkingen staan over energie, libido of hormonale balans zijn daarmee niet officieel onderbouwd en mogen in de Europese Unie niet als medische claim worden gepresenteerd.

Wat maca uniek maakt: de macamides

Wat maca onderscheidt van veel andere planten, zijn de zogenaamde macamides. Dit zijn natuurlijke stoffen die vrijwel uitsluitend in maca voorkomen. Macamides ontstaan tijdens de verwerking van de wortel en kunnen zowel de darmwand als de bloed-hersenbarrière passeren. Daardoor zijn ze interessant voor wetenschappelijk onderzoek naar onder andere hersenfunctie en het zenuwstelsel.

Macamides worden beschouwd als de belangrijkste actieve stoffen in maca. Onderzoekers hebben gekeken naar hun mogelijke rol bij vermoeidheid en de werking van het zenuwstelsel. De hoeveelheid macamides kan echter sterk verschillen tussen supplementen. Dit hangt onder meer af van de gebruikte macasoort, de kwaliteit van de grondstof en de manier waarop het product is verwerkt.

Dosering en veiligheid

In wetenschappelijke onderzoeken worden meestal doseringen van 1,5 tot 3 gram maca per dag gebruikt, vaak gedurende enkele weken. Maca is verkrijgbaar als poeder of in capsulevorm.

Uit onderzoek blijkt dat maca over het algemeen goed wordt verdragen. Bij gebruik van maximaal 3 gram per dag gedurende enkele maanden worden weinig bijwerkingen gemeld. Sommige mensen kunnen echter milde klachten ervaren, zoals een opgeblazen gevoel, lichte hoofdpijn of een onrustig gevoel, vooral wanneer de dosering snel wordt verhoogd.

Maca bevat van nature glucosinolaten, stoffen die mogelijk invloed kunnen hebben op de schildklier. Daarom is extra voorzichtigheid verstandig voor mensen met een schildklieraandoening. Ook bij hormoongevoelige aandoeningen wordt vaak aangeraden om vooraf advies in te winnen bij een arts.